093. Czy wolna wola istnieje? (cz. 2)

W poprzednim wpisie pokazałem, że wolna wola i racjonalne myślenie mogą istnieć tylko wtedy, kiedy materia nie jest wszystkim, co istnieje. Dziś chcę napisać na temat negowania wolnej woli, z którym się parę razy zetknąłem. Muszę przyznać, że było to cokolwiek komiczne.

Ateiści powinni zrozumieć, że ich światopoglądu nie da się połączyć z wolną wolą i racjonalnym myśleniem. Jeśli ateiści mają rację, to człowiek nie myśli racjonalnie i nie ma wolnej woli. Niektórzy jeszcze się łudzą, że ateizm to wyzwolenie. Jeżeli jednak ateizm oznacza zanegowanie wolnej woli, to trzeba mieć absurdalne poczucie humoru, by mówić o wyzwalającej sile ateizmu. Chesterton napisał kiedyś o deterministach, że „mogą sobie nazywać swoje prawo «łańcuchem» przyczyn i skutków. Jest to najgorszy łańcuch, jaki kiedykolwiek skuwał ludzką istotę”.

Ale załóżmy na moment, że wolna wola jest fikcją, że to tylko złudzenie, którym się mamimy, by czuć się lepiej. Co oznacza nieistnienie wolnej woli? Przede wszystkim to, że już nie można powiedzieć: „Ja mogę coś zrobić”, bo cały wszechświat odpowie tryumfalnie, głosem dudniącym jak kosmiczny bęben: „Nie, ty nie możesz. Tobie się wydaje, że możesz, ale i tak zrobisz to, co musisz”. I to jest tak smutne, że nawet negujący wolną wolę nie chcą pociągnąć swoich pomysłów dalej.

Wszyscy zapewne zgodzimy się, że ktoś, kto jest do czegoś zmuszony, nie powinien być karany za to, co zrobi, lub przynajmniej powinien być lżej ukarany. Inaczej mówiąc, jeżeli będzie dwóch złodziei, z których jeden jest kleptomanem, to powinniśmy na kleptomana nałożyć lżejszą karę. Jednak negujący wolną wolę myślą dziwacznie. Nie wiedzą, że jeżeli wolnej woli nie ma, to wszyscy złodzieje są kleptomanami, a zatem żadnego złodzieja nie powinno się surowo karać. Wszyscy mordercy są przymuszani do morderstw, gwałciciele do gwałtów, oszuści do oszustw, kłamcy do kłamstw, cudzołożnicy do cudzołóstwa, lenie do lenistwa. Bo przecież nie ma wolnej woli, a jest determinizm. Tymczasem nikt nie wyszedł z propozycją drastycznego złagodzenia prawa. Nawet ci, którzy negują wolną wolę, zachowują się tak, jakby wolna wola była. Zachowują się tak, jakby złodzieje, mordercy, gwałciciele i inni podejmowali wolne, niezależne decyzje.

I o to chodzi: Mogę w tej chwili zanegować wolną wolę, ale nie sprawi to, że przestanę się zachowywać tak, jakby wolna wola była. Będę się uczył tak, jakby zdanie egzaminu zależało od mojego przygotowania – nie będę myślał, że przecież to już wszystko jest gdzieś tam zapisane, a ja nieświadomie realizuję stworzony wcześniej plan. Prosząc dziewczynę o rękę, będę święcie przekonany, że ona właśnie teraz podejmuje decyzję, co odpowiedzieć, a nie że swoim zachowaniem wypełnia tylko to, co zostało kiedyś tam założone do wypełnienia. Emocjonując się meczem piłkarskim, nie będę świadomy tego, że przecież wynik jest przesądzony, a dwudziestu dwóch piłkarzy to jedynie marionetki odgrywające najsmutniejsze widowisko świata. Z negowania wolnej woli nic nie wynika, bo negujący nie chcą być w tym konsekwentni.

I tyle w temacie wolnej woli. Podsumowując oba wpisy, wypada powiedzieć: Czytelniku, jeżeli jesteś ateistą, to wiedz, że powinieneś zanegować wolną wolę, bo ona nie może istnieć w rzeczywistości, w którą wierzysz. A jeżeli już ją zanegujesz, to, na miłość Boską, bądź przynajmniej konsekwentny, czyli przestań używać tego złudnego i pustego słowa „móc”, przestań się zachowywać, jakbyście Ty i inni ludzie podejmowali wolne decyzje, i na przykład przestań donosić policji, kiedy zostaniesz okradziony, pobity, zgwałcony czy skrzywdzony w jakikolwiek inny sposób. Nikt tego nie zrobił z własnej woli, więc Twoje pretensje są bezpodstawne.